Thân vắt và sự nghiệp

Nguyễn trường Tộ (chữ Hán: 阮長祚, 1830? – 1871), còn gọi là Thầy Lân, là 1 trong những danh sĩ, kiến trúc sư, và là nhà cải cách xã hội nước ta ở thế kỷ 19. Ông xuất hiện trong một gia đình theo thiên chúa giáo Rôma từ khá nhiều đời tại xóm Bùi Chu (xã Hưng Trung), thị xã Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Thân phụ ông là Nguyễn Quốc Thư, một lương y Đông y, tuy vậy mất sớm.

Bạn đang xem: Nguyễn trường tộ gắn với sự kiện lịch sử nào

Những năm học tập

Thuở thiếu hụt thời, Nguyễn trường Tộ học chữ nôm với cha và những thầy sinh sống trong vùng như Tú Giai sinh sống Bùi Ngọa, Cống Hữu nghỉ ngơi Kim Khê với quan huyện Địa Linh về hưu sinh hoạt Tân Lộc (huyện Lộc Hà, Nghệ An). Ông thông minh, học xuất sắc nên được ca tụng là "Trạng Tộ".

Sau lúc thôi học, ông mở trường dạy chữ hán việt tại nhà, rồi được mời dạy chữ hán việt trong Nhà bình thường Xã Đoài (nay là toà giám mục làng mạc Đoài thuộc xóm Nghi Diên, thị xã Nghi Lộc, tỉnh giấc Nghệ An). Trên đây, ông được Giám mục bạn Pháp tên là Gauthier (tên Việt là Ngô Gia Hậu, về làng mạc Đoài dìm nhiệm vụ từ năm 1846) dạy mang lại học giờ Pháp với giúp ông có một vài hiểu biết về các môn khoa học thường thức của phương Tây.

Cuối năm 1858, ông đi cùng Giám mục Gauthier vào Đà Nẵng né nạn "phân tháp" (sáp nhập hai ba gia đình Công giáo vào trong một làng ko Công giáo, chứ cấm đoán ở triệu tập như trước).

Đầu năm 1859, Giám mục Gauthier gửi ông sang hương Cảng (Hồng Kông)và một số nơi khác...

Làm phiên dịch mang đến quân Pháp

Đầu tháng 2 năm 1861, sau khoản thời gian chiến tranh sinh sống Ý và ở trung hoa kết thúc, Đô đốc Léonard Charner được lệnh gom quân sinh sống Trung Quốc đem lại Sài Gòn không ngừng mở rộng vùng chiếm đóng. Cùng với quyết trọng tâm này, Charner đã thuyết phục được một trong những giáo sĩ Pháp đã lánh nạn sống Hồng Kông, trong số đó có Giám mục Gauthier, về thành phố sài gòn cộng tác. Nhấn lời, Giám mục Gauthier dẫn Nguyễn trường Tộ cùng về cùng với mình. Sau đó, ông Tộ nhận làm cho "từ dịch" (phiên dịch những tài liệu chữ Hán) mang lại thực dân Pháp.

Trong bài "Trần tình" (viết dứt ngày 7 mon 5 năm 1863), Nguyễn ngôi trường Tộ phân bua rằng: lúc ban đầu khởi hấn (đầu năm 1859, tức cơ hội quân Pháp sẵn sàng tấn công thành Gia Định), quân Pháp gồm mời ông cùng tác. Sau khoản thời gian Đại đồn Chí Hòa thất thủ (tháng hai năm 1861), ông thấy rằng nên tạm hòa theo đề xuất của Pháp, nhằm dưỡng quân và củng nắm lực lượng. Cũng chính vì thế mà Nguyễn ngôi trường Tộ đã nhận làm tự dịch mang lại Pháp nhằm mong góp phần vào việc hòa đàm...

Ngày 29 tháng 11 năm 1861, Đô đốc Louis-Adolphe Bonard lên núm Đô đốc Léonard Charner, cùng ông này tức khắc xua quân mở rộng cuộc chiến. Thấy vậy, Nguyễn trường Tộ không trông ước ao gì nghỉ ngơi cuộc "nghị hòa" bắt buộc xin thôi việc.

Hết lòng bởi đất nước

Sau lúc thôi việc, Nguyễn trường Tộ vẫn dồn hết vai trung phong trí vào vấn đề thảo planer giúp nước. Nhờ việc hiểu biết sâu rộng lớn về các phương diện thiết yếu trị, tởm tế, văn hóa, công nghệ kỹ thuật...nên đến đầu tháng 5 năm 1863 thì ông sẽ thảo xong xuôi ba bản điều trần trình lên Triều đình Huế là "Tế cung cấp luận", "Giáo môn luận" và "Thiên hạ phân hòa hợp đại ráng luận".

Nhận thức được bối cảnh và định hướng vận động tầm thường củathế giớithời bấy giờ, Nguyễn trường Tộ bao hàm nhận định:

Ngày nay những nước phương Tây vẫn bao chiếm suốt tự Tây Nam cho tới Đông Bắc, toàn giáo khu châu Phi tính đến Thiên Phương, Thiên Trúc, Miến Điện, Xiêm La, đánh Môn Đáp Lạp, Trảo Oa, Lữ Tống, Cao Ly, Nhật Bản, trung hoa và các đảo ở ngoài biển, tất cả Tây châu, chẳng đâu vào đâu là không trở nên chẹn họng bám lưng. Nước Nga thì từ tây-bắc đến Đông phái nam gồm tất cả các nước Đại Uyển, Cốt Lợi Cán, Mông Cổ và những xứ sinh hoạt Bắc Mãn Châu, chẳng đâu vào đâu là không chiếm đất với nô dịch dân rất nhiều nơi đó. Ở trên lục địa, toàn bộ những ở đâu có xe pháo thuyền đi đến, con tín đồ đi qua, mặt trời, mặt trăng soi chiếu, sương mù thấm ứ đọng thì bạn Âu hồ hết đặt chân đến, như tằm ăn uống cá nuốt, nơi đâu thuận với họ thì phúc, nơi nào trái với chúng ta thì họa; ai hòa với bọn họ thì được yên, ai cự lại thì dùng binh lực giao tranh; vào thiên hạ không ai dám chống cự lại họ.

Song tất cả đều ko được phúc đáp. Đầu năm 1864 ông lại gửi mang lại đại thần è Tiễn Thành một phiên bản điều è cổ nữa (hiện thất lạc)để thuyết phục Triều đình Huế buộc phải tạm hòa cùng với Pháp và mở rộng bang giao.

Trong thời hạn phái cỗ Phan Thanh Giản nghỉ ngơi Pháp về thành phố sài gòn chờ tàu để đi Huế (từ ngày 18 cho 24 mon 3 năm 1864), ông đã đến tiếp xúc với các chánh phó sứ để đàm luận nhiều sự việc liên quan đến việc xây dựng và đảm bảo an toàn đất nước. Sau đó, ông viết "Lục lợi từ" (còn có tên "Dụ tài tế cấp cho bẩm từ", mon 6 năm 1864) rồi trình lên Triều đình, nhưng sau đó cũng ko được phúc đáp. Ông đã viết bài xích tấu lên vua "Người da trắng nếu như ta đối xử xuất sắc với họ, họ cũng sẽ đối xử tốt với mình. Còn ví như không, họ vẫn chiếm nước ta thành thuộc địa, giống như người da đen".

Trong quãng thời gian đó, năm 1862-1864, bằng sự phát âm biết của mình, ông đã xây đắp và chỉ đạo việc xây dựng tu viện chiếc Thánh Phaolô thành phố sài gòn (nay ở số 4 mặt đường Tôn Đức Thắng). Đây là 1 công trình phong cách thiết kế theo đẳng cấp châu Âu gồm quy tế bào và có giá trị bền bỉ cho mang đến tận ngày nay.

Thành công ấy đã tạo nên tiếng tăm Nguyễn trường Tộ lan rộng. Khoảng năm 1864, ông được bạn Anh mời sang trọng dự một hội nghị khoa học ở Anh, nhưng bị họ Phạm phòng cản quán triệt liên lạc với những người Anh.

Khoảng cuối năm 1864 cho đến đầu năm 1865, Nguyễn ngôi trường Tộ đã gửi thường xuyên một số văn phiên bản gửi lên vua và triều đình. Ông nói rằng: "Những tín đồ phương Tây nếu được đối đãi tử tế cũng biến thành đối đãi thong dong với mình, còn còn nếu không họ sẽ chiếm phần làm thuộc địa giống như các nước ở châu Phi", nhưng còn chưa kịp gửi lên triều đình thì bị bọn họ Phạm ngăn cản. Còn cha văn phiên bản gởi đến ông Thành, thì có thể là những bài: "Góp ý về việc mua và đóng thuyền máy" (cuối 1864), "Góp ý về việc huấn luyện và đào tạo người tinh chỉnh và sửa chữa thuyền máy" (tháng hai năm 1865) cùng "Khai hoang từ" (tháng 2, 1866).

Sau đó, Nguyễn trường Tộ được triệu ra Huế để giải quyết vụ tàu London. Về vụ việc này, sách Đại phái mạnh thực lục nói đại ý như sau: "Trước đây, Hoàng Văn Xưởng đi mùi hương Cảng gồm đặt cài đặt tàu London. Bất ngờ bị Phô mãng cầu (chủ hãng tàu) lừa dối, tàu đã cũ và có từ lâu nát, chưa đi tới khu vực thì đã bị sóng gió làm cho hư hại. Sau khoản thời gian sửa trị ở Gia Định, họ đưa tàu mang đến cửa Thuận An (Huế) bắt buộc phải mua.Nhưng sau khi đệ trình lên biện pháp giải quyết, thì ko được thi hành cần ông chắc hẳn rằng chán nản, và xin về tỉnh nghệ an (ngày 10 tháng bốn năm 1866).Trong bức thư gửi nai lưng Tiễn Thành (viết từ tỉnh nghệ an đề ngày 15 mon 6 năm 1866), thì tâm trạng của ông lúc này khá u uất. Một phần vì ông rét lòng việc canh tân khu đất nước, một phần vì thấy vua và một trong những quan lại bảo thủ hãy còn nghi kỵ mình...

Mặc dù vậy, Nguyễn ngôi trường Tộ vẫn không nản chí. Về tới Nghệ An, việc đầu tiên ông làm cho là viết thư cho Triều đình để cung cấp thông tin về câu hỏi Giám mục Gauthier nhận lời đi Pháp nhằm mua những thứ cần thiết về mở trường nghệ thuật ở Huế. Sau đó, ông được lệnh đi thuộc Giám mục Gauthier ra Huế để sẵn sàng đi Pháp. Lúc ấy là vào giữa tháng 8 năm 1866.

Trong khoảng 3 tháng sinh hoạt quê nhà, ông giúp Tổng đốc nghệ an Hoàng Tá Viêm đào kênh Sắt nghỉ ngơi Hưng Nguyên. Truyện "Sự tích ông Nguyễn trường Tộ" kể:

Năm trường đoản cú Đức 19, Bính dần (1866), ngũ nguyệt (tháng 5), bộ sai quan lại Tổng đốc tỉnh nghệ an là Hoàng Tá Viêm ra đào Kênh Sắt... Tín đồ viết thư cậy ông Tộ đi kiểm tra sức khỏe xem hình đất, cụ đất, chỉ lối đến mà đào... Kênh trả thành, ông Tộ bao gồm làm bài thơ mừng Kênh Sắt.

Xem thêm: Sách Giải Ngữ Văn Lớp 7 Tập 1 + Tập 2 (Bám, Soạn Văn Lớp 7 Hay Nhất, Ngắn Gọn

Ngày 17 tháng 8 năm 1866, Nguyễn trường Tộ cùng với Giám mục Gauthier với Linh mục Nguyễn Điều tới Huế. Lần này, Nguyễn trường Tộ được vua từ Đức tiếp kiến ở nhà Tả Vu trong Tử Cấm thành (Huế), được hỏi han những điều, với được công ty vua nghe theo.

Ngày 15 mon 9 năm đó, phái bộ Giám mục Gauthier với Nguyễn ngôi trường Tộ đi tàu của nhà vua vào sài Gòn, cùng ở đó ngóng tàu. Trong thời gian lưu lại, nhị ông đã có những cuộc xúc tiếp với Đô đốc La Grandière cùng Lãnh sự Tây Ban Nha để nắm thực trạng theo yêu mong của Triều đình. Sau đó, Nguyễn trường Tộ đã tất cả sáu bạn dạng báo cáo nhờ cất hộ về Huế. Qua những văn phiên bản này, ông trình diễn cho Triều đình thấy là có một khác nhau giữa ý vật của Pháp soái (tức Đô đốc La Grandière) ở thành phố sài gòn và cơ chế của chính phủ nước nhà ở Pháp. Pháp soái thì ao ước bằng mọi biện pháp thôn tính hoàn toàn sáu tỉnh nam Kỳ cùng áp bỏ lên phần đất còn lại của nước ta một hiệp cầu bảo hộ; trong những khi ấy ở thiết yếu quốc, thì có tương đối nhiều dư luận chống đối các cuộc phiêu lưu quân sự chiến lược ở những vùng đất xa xôi...

Ngày 10 tháng 1 năm 1867, phái bộ đáp tàu L’Orne đi Pháp. Vào 8 tháng sống đây, họ đã sở hữu sách vở, dụng cụ, đồ vật móc... Nhằm lập trường học tập kỹ thuật nghỉ ngơi Huế. Ko kể ra, Giám mục Gauthier cũng đã tới cỗ Ngoại giao Pháp, cỗ Hàng hải và Thuộc địa Pháp nhằm xin tài trợ cho các chương trình của mình; đồng thời tiếp xúc với một số trong những thương gia và kỹ nghệ gia người Pháp. Ngày 25 mon 11 năm 1867, phái đoàn trở về Việt Nam.

Theo Linh mục Trương Bá đề xuất (tác mang sách Nguyễn trường Tộ: Con fan và di thảo), thì chắc hẳn rằng Nguyễn trường Tộ sẽ theo Giám mục Gauthier sang trọng Rôma (Ý), rồi được vào chầu Giáo hoàng Piô IX nhân chuyến du ngoạn này.

Ngày 29 tháng hai năm 1868, phái đoàn Giám mục Gauthier cùng Nguyễn trường Tộ về tới Huế. Thuộc theo về còn tồn tại hai Linh mục, một giáo dân (bác sĩ Hemaiz) với một tín đồ thợ sản phẩm (tất cả mọi là bạn Pháp, cùng đều bởi vì Giám mục Gauthier vận tải được). Sau thời điểm xem xét những thứ download về cho trường học và các thứ mà cỗ Hàng hải Pháp nhờ cất hộ tặng, vua tự Đức cho phép Giám mục Sohier được xây trường học tập kỹ thuật trên mảnh đất đã kiến nghị (nằm giữa thánh địa Kim Long cùng Tòa Giám mục Huế)...Theo tờ tấu của Viện Cơ mật đề ngày 4 tháng 3 năm 1868, thì tiếp nối các member trong đoàn đông đảo được bên vua ban thưởng tiền cùng lụa...

Đi Pháp về, trong thời gian từ vào cuối tháng 2 tính đến cuối tháng bốn năm 1868, Nguyễn trường Tộ sẽ gởi đến Triều đình ít nhất là 9 văn bản. Ko kể văn bạn dạng đầu tiên (sau lúc trở về tới Huế), nói đến việc mở trường và phát triển đất nước, hầu hết các văn phiên bản khác phần lớn xoay bình thường quanh sự việc sứ cỗ đi Pháp. Bởi vì Triều đình vua từ Đức lúc bấy giờ chỉ đon đả tới việc làm thế nào lấy lại được 6 tỉnh phái nam Kỳ đã không còn vào tay Pháp. Sau đầy đủ cuộc yêu đương thuyết không thành công xuất sắc giữa trần Tiễn Thành với Đô đốc Lagrandière tại sài gòn cuối tháng 1 năm 1868, vua trường đoản cú Đức nhất quyết cử một phái cỗ sang Pháp để điều đình với chính phủ nước nhà Pháp. Đối với vấn đề đặc biệt này, ý kiến trước sau như một của Nguyễn trường Tộ là đề nghị tự lực từ cường để lấy lại phần đất vẫn mất, chứ cần yếu van xin nề hà nỉ. Tuy nhiên, ông vẫn chuẩn bị đi theo sứ bộ và đã tất cả những đề xuất rất ví dụ cho chuyến đi.

Khoảng giữa tháng 3 năm 1868, Nguyễn ngôi trường Tộ được cấp phát ngựa và ngân sách về nghệ an thăm chị em già trước lúc căn nguyên sang Pháp. Mặc dù nhiên, sau khi trở lại Huế, ông đổi ý, ý kiến đề nghị với Triều đình là tránh việc sai sứ bộ sang Pháp hội đàm mà nên làm gởi sứ cỗ vào thành phố sài gòn thương thuyết.

Việc đi Pháp chính vì như thế phải đình hoãn không thời hạn. Ngày 18 tháng 4 năm 1868, bộ Lễ lại cấp giấy phép cho Nguyễn trường Tộ quay trở lại Nghệ An. Trước đó, ngày 7 tháng tư năm 1868, Giám mục Gauthier đã và đang lên mặt đường trở về xóm Đoài bởi thấy việc mở trường kỹ thuật ko được nói về nữa.

Về lại Nghệ An, Nguyễn ngôi trường Tộ hợp tác vào bài toán vận động dân vùng Xuân Mỹ (Nghệ An) thường xuyên bị úng lụt cho nơi ở mới,đồng thời xây cất Nhà tầm thường Xã Đoài. Trong số những năm này, ông vẫn phần lớn đặn trình lên triều đình Huế các bạn dạng điều trằn về thời sự.

Tháng 10 (âm lịch) năm từ bỏ Đức vật dụng 23 (1870), Nguyễn ngôi trường Tộ gửi thư lên Triều đình ý kiến đề xuất lập lãnh sự ở thành phố sài thành và sứ quán ở Pháp để ráng tình hình. Đầu tháng 11 năm đó, ông lại xin được vào Nam tổ chức triển khai đánh úp quân Pháp để thu hồi 6 tỉnh nam giới Kỳ, nhân dịp Pháp đang thua trận Phổ (Đức) và bí quyết mạng Pháp đang nổi dậy.

Ngày 28 tháng 12 năm 1870, trong bản tấu của Viện Cơ mật nhấc lên vua từ Đức tất cả đoạn:

"Bọn thần tuân phụng xét duyệt những khoản mật trằn của Nguyễn ngôi trường Tộ thấy y cũng đều có lòng cùng với ta với chính lúc này là lúc hoàn toàn có thể thừa thời cơ được. Ý con kiến của bầy thần cũng đồng với các lý lẽ của thầnTrần Tiễn Thànhtâu xin. Nhưng mà xét vì đó là việc quân quốc trọng sự đề xuất phải đàm đạo kín đáo kỹ càng mới bảo đảm an toàn không nguy hại trở trinh nữ sau này. Nay lũ thần chưa gần kề mặt y bàn tính mà lại đã nội giao cho y qua những nước thám sát hồ hết việc rất cần phải làm, lỡ ra có nơi nào chưa được chu đáo, sợ vẫn sinh trở ngại. Vậy xin choBộ Lễlấy vì sao phái đem người quaTâyhọc tập, khẩn tư cho tỉnh giấc thần tỉnh nghệ an lập tức cấp ngựa, sức y lên khiếp ngay để lũ thần làm việc Viện Cơ mật vàTòa mến Bạcđối diện hỏi bọn y xem toan tính cơ nghi như thế nào cho được chu thỏa. đàn thần sẽ lưu ý đến chín chắn đôi cha lần cùng phúc tâu đầy đủ. Vậy dám xin tất cả lời tâu bày, đợi chỉ tuân hành."

*

(Ảnh: Nguyễn trường Tộ điều è cổ canh tân đất nước)

Đầu năm 1871, ông nhận thấy lệnh nhanh ra Huế với nguyên nhân "đưa học viên đi Pháp", tuy vậy kỳ thực là để thảo luận với vua trường đoản cú Đức về phương lược quân sự chiến lược và nước ngoài giao nhưng mà ông đã trình bày trong những văn phiên bản gởi cho Triều đình cuối năm 1870. Tuy nhiên Triều đình Huế bàn đi tính lại nhưng mà không đi đến được một đưa ra quyết định nào: Sứ bộ không được cử đi những nước, kế hoạch đánh úp Pháp để thu hồi 6 tỉnh sinh hoạt Nam Kỳ cũng không được thực hiện...

Qua đời

Sau mấy tháng sống Huế, hoàn toàn có thể là vì không có việc gì để làm, hoặc có thể vì dịch cũ tái phát, Nguyễn trường Tộ vẫn xin phép trở về xóm Đoài (Nghệ An). Đến ngày 22 mon 11 năm 1871 thì ông bất ngờ đột ngột từ trần. Lúc ấy, ông mới chỉ 41 tuổi.

Con ông là Nguyễn ngôi trường Cửu, vào Sự tích ông Nguyễn trường Tộ chỉ nói gọn nhẹ rằng: "Qua năm sau, trường đoản cú Đức 24 (1871), ngày 10 mon 10, ông Tộ làm câu thơ rằng: "Nhất thất túc thành thiên cổ hận / Tái hồi đầu thị bách niên cơ" (Một kiếp sa chân, muôn kiếp hận / Ngoảnh đầu cơ nghiệp ấy trăm năm) đoạn thì qua đời. Thọ 41 tuổi".

Nhiều hội chứng cứ cho biết thêm ông mất vì dịch xuất huyết bao tử.Riêng Giám mục Gauthier cho rằng ông bị đầu độc. Vào một thư đề ngày một tháng 11 năm 1871, vị Giám mục này viết: "Người Giáo hữu việt nam mà tôi rước theo năm 1867 và người ta call là kiến trúc sư (...) đã là nàn nhân của một thủ đoạn đầu độc".

Sau lúc qua đời, di hình của ông được an táng tại làng Bùi Chu (nay ngơi nghỉ xóm 1, xã Bùi Chu, làng Hưng Trung, thị trấn Hưng Nguyên, thức giấc Nghệ An). Ban đầu, phần mộ của ông chỉ là 1 trong nấm mộ đất thấp, tại một bãi đá mài mặt sông của xóm Bùi Chu. Sau được bốc mộ về phía tây, trên một gò đất cao giữa khu đất nền bằng phẳng, gần đường chính, cách vị trí chiêu mộ cũ khoảng tầm 300 m. Năm 1943, giáo sư Từ Ngọc Nguyễn Lân sẽ đứng ra tổ chức, kêu gọi các cá nhân, tổ chức triển khai đóng góp công của để tạo ra lăng mộ cho Nguyễn trường Tộ. Phiên bản thân giáo sư Nguyễn Lân đã gửi số tiền 133 đồngcho linh mục địa phận làng mạc Đoài là Laygue nhằm xây lại mộ Nguyễn trường Tộ.Trong đó bao gồm 110 đồng là tiền cung cấp 900 quyển "Nguyễn trường Tộ" của ông, còn 23 đồng là tiền của những người bạn của giáo sư góp phần vào. Nhờ đó ngôi tuyển mộ của Nguyễn trường Tộ được xây lại bằng đá tạc cẩm thạch Thanh Hóa thuộc với gần như họa tiết tương đối hoàn chỉnh. Ngày 21 tháng một năm 1992, Bộ văn hóa truyền thống đã xếp hạng di tích cấp quốc gia. Năm 1996 thị trấn Hưng Nguyên đã chi tiêu kinh giá thành xây dựng, nâng cấp khu di tích với diện tích s 1.062 m², tất cả 2 phần: phần chiêu mộ và phần sân vườn mộ, xung quanh được xây mặt hàng rào bảo vệ, bên phía trong trồng hoa và cây cảnh, biến hóa một quần thể lăng mộ hoàn chỉnh.

Nhìn lại sự thất bại của những đề nghị canh tân tổ quốc do Nguyễn trường Tộ khởi xướng

Hầu hết các đề xuất cải cách, canh tân đất nước và các kế hoạch cố kỉnh thể, cấp bách của Nguyễn ngôi trường Tộ đệ trình trong thời gian cuối đời mọi được triều đình vua trường đoản cú Đức bàn đi tính lại. Nhưng phần đông các đề xuất của ông gần như không được triều đình sử dụng.

Nguyên nhân chính là bối cảnh thiết yếu trị - thôn hội đương thời thiếu gần như điều kiện đặc biệt quan trọng để thực hiện các biện pháp, kế hoạch canh tân của ông. Vua từ Đức cùng triều đình công ty Nguyễn còn có nặng bốn tưởng thủ cựu, lạc hậu, xử lý vấn đề Nam kỳ một bí quyết lúng túng, bế tắc. Bạn dạng thân ông cũng thiết yếu là bi kịch điển hình nhất cho “thân phận bạn Công giáo” đương thời. Không khí bài xích Công giáo vẫn còn nặng nề. Phần lớn nghi kỵ, thù nghịch làng hội giữa hai khối lương - giáo tăng thêm theo mỗi bước chân xâm lược của kẻ thù. Một số trong những ý loài kiến còn mang đến rằng, những lời khuyên cải giải pháp của ông không đủ tính giai cấp, không đề ra một số vụ việc như: phân tách ruộng đất cho nông dân, giảm tô đến tá điền, miễn thuế cho những người nghèo… buộc phải không được nhân dân ủng hộ.

Cuộc đời ngắn ngủi 41 tuổi của Nguyễn ngôi trường Tộ cùng khát vọng tiêu tân giang sơn của ông qua 58 phiên bản điều è tuy không thành hiện thực nhưng đã vướng lại cho bọn họ nhiều bài học kinh nghiệm quý giá trong sự nghiệp thay đổi toàn diện nước nhà ngày nay.